Czym jest gramatyka?
Gramatyka to zbiór językowych wzorów, według których łączy się ze sobą wyrazy w celu uzyskania takiego lub innego znaczenia. Gramatyka w sensie podręcznikowym porządkuje istniejące mechanizmy językowe (ale ich nie wymyśla!) i nadaje im nazwy. Gramatyczne nazewnictwo – stosowane w umiarze – może stanowić dużą pomoc i ułatwiać zrozumienie; jednak wprowadzane w nadmiarze i w zawiły sposób – przeszkadza w uczeniu się języka, a nawet może do nauki skutecznie zniechęcić.
Gramatyka nie stanowi wymysłu filologów; oni tworzą jedynie gramatyczną terminologię i towarzyszące jej definicje. I choć bywają ludzie, którzy nie znają zasad ortografii czy interpunkcji ojczystego języka, to jednak nie ma ludzi, którzy w ojczystym języku mówiliby niegramatycznie. Każdy rodowity użytkownik danego języka posługuje się nim w sposób gramatyczny (mimo że sam czasem określa swoją mowę mianem niegramatycznej, co jednak zwykle oznacza nieznajomość gramatycznej terminologii lub posługiwanie się gramatyką odmienną od tej, którą uważa się za wzorcową w szkołach).
Gramatyka zawarta w podręcznikach opisuje język i wskazując istniejące w nim prawidłowości, stara się je tak przedstawić, by ułatwić i przyśpieszyć uczenie się. (Dzieciom, które poznają język w sposób naturalny, pełne opanowanie języka – tj. nauka słownictwa, umiejętność czytania i pisania – zajmuje nawet do dziesięciu lat). Mimo zauważalnych gramatycznych prawidłowości pamiętać należy, że język nie do końca jest regularny, ma swoją własną logikę, a niekiedy przejawia też jej brak – co widać szczególnie wyraźnie, gdy porównujemy ze sobą różne języki. To raczej obcokrajowiec zauważy brak logiki w przytoczonych niżej zdaniach i sposobach ich zaprzeczania (wyraz jest bywa zaprzeczony albo przez nie jest [logiczne], albo przez nie ma [nielogiczne]); rodowity użytkownik języka, zapytany o to, raczej nie będzie umiał wyjaśnić, dlaczego posługujemy się np. następującymi konstrukcjami:
| Mój brat jest lekarzem. | Mój brat jest w domu. |
| Mój brat nie jest lekarzem. | Mojego brata nie ma w domu. |
Opanowanie obcej mowy jest jednak tak trudne nie z powodu jej gramatyki, pisowni czy wymowy. Zasadnicza trudność wynika z faktu, że aby móc danym językiem swobodnie się posługiwać, należy nauczyć się na pamięć dużej ilości słów, zwrotów i konstrukcji zdaniowych. Najlepsza nawet znajomość gramatycznych reguł okaże się nieprzydatna, jeśli nie potrafimy szybko odtworzyć z pamięci potrzebnego nam wyrazu, zwrotu czy całego zdania. Powtórzmy: opanowanie języka to wysiłek polegający na zapamiętywaniu dużej ilości informacji; to praca porównywalna z pracą aktora uczącego się dużej roli.
Zapamiętywanie ogromnej ilości wyrazów, zwrotów i konstrukcji zdaniowych jest zadaniem trudnym i czasochłonnym, dlatego też wskazane jest, by uczyć się przede wszystkim tych wyrazów, zwrotów i konstrukcji zdaniowych, których znajomość umożliwi nam jak najefektywniejsze wypowiadanie się. Dbajmy o to, by nauczyć się słów najważniejszych, a więc tych, za pomocą których można opisać znaczenie innych, nieznanych nam wyrazów. Nie uczmy się zatem nazw mebli, gatunków zwierząt czy roślin, nazw potraw czy owoców, ubrań czy naczyń, części samochodu i tym podobnych. Uczymy się słów podstawowych, niezbędnych i takich, które posłużą nam do opisu wszystkiego, co chcemy wyrazić. Jeśli nie znam słowa oskarżać, to zamiast oskarżył mnie w sądzie o kradzież mówię powiedział w sądzie, że to ja ukradłem; jeśli nie znam słowa leczyć, to zamiast lekarz mnie leczył mówię opisowo: lekarz opiekowa
