Ile wart był grosz, a ile wartuje talar?

Pieniądz albo pieniądze to po angielsku money. Słowo wcale nam nieobce, gdyż jest ono jedynie zniekształceniem łacińskiego, a przy okazji i polskiego, wyrazu moneta, o czym przypomina nam i przymiotnik monetary pieniężny, monetarny, i fakt, że w angielskim mówi się this money is te pieniądze są, dosł. ta moneta jest, a nie these money are. Dla polszczyzny pieniądze to coś mnogiego, dla angielszczyzny to coś pojedynczego. Inne też były skojarzenia, które posłużyły do nazwania ogólnego określenia rodzajów pieniędzy w poszczególnych krajach. W polszczyźnie posługujemy się określeniem waluta, co odpowiada etymologicznie angielskiemu value wartość; w angielszczyźnie posługujemy się określeniem currency waluta, co dosłownie oznacza środek obiegowy, środek kursujący, jak prekursor, czyli ktoś, kto biegnie (kursuje) na przedzie, czy tak jak kursor znany z komputerowych ekranów.
Angielska waluta to pounds funty i pence pensy, odpowiedniki naszych groszy. Słowo pens w języku polskim oznacza pojedynczą monetę (czyli a single coin), a tymczasem dźwiękiem odpowiada angielskiemu słowu pence, który oznacza tam (nieregularną) liczbę mnogą (tak jak mice to myszy od mouse mysz). Polskie słowo pensy to nałożenie polskiej liczy mnogiej na już istniejącą liczbę mnogą w języku, z którego pence pochodzi. Zjawisko nierzadkie – wystarczy wspomnieć o zdublowaniu liczby mnogiej np. w wymowie zespołów muzycznych, jak Bitelsi (od the Beatles, co jest ortograficznie niepoprawną pisownią słowa beetles żuki, chrząszcze, chrabąszcze) czy Rollingstonsi (od the Rolling Stones, dosłownie toczące się kamienie; przenośnie: obieżyświaty). Angielską liczbą pojedynczą od słowa pence jest wyraz penny, pokrewny niemieckiemu Pfennig (podobnie many dużo pokrewne jest niemieckiemu menge, a honey miód słowu Honig), od którego to słowa pochodzi polski wyraz pieniądz (tak jak od Kőnig pochodzi ksiądz, a od Mossig – mosiądz). Angielski pens czyli penny ma jeszcze jedną formę liczby mnogiej – pennies. Oznacza ona pojedyncze, jednopensowe monety. Można mieć wartość równą five pence pięciu pensom w postaci five pennies pięciu jednopensowych monet. Zauważmy nieprzypadkową zbieżność między angielskim słowem worth, niemieckim Wert i polskimi wart, wartość.
Jedną z najbardziej znanych currencies walut jest amerykański dolar. Nie wszyscy zdajemy sobie sprawę, że ta nazwa pochodzi od średniowiecznego pieniądza znanego jako talar. Kruszcem do wybijania talara było srebro, które w dużej ilości pozyskiwano w Joachimstal w czeskich Rudawach. Joachimstal to dolina Joachima, czyli po angielsku Joachim's Dale. Zbieżność polskich wyrazów dolina i dół, niemieckiego Tal oraz angielskiego dale nie jest przypadkowa. Otóż monety wybijane z kruszcu pochodzącego z Joachimstal zyskały miano taler, czyli naszego talara. Monety te wyparły z obiegu bite wcześniej praskie grosze. Na początku swego istnienia praski grosz, z niemieckiego gross wielki (niemieckie gross to angielskie great – wielki, podobnie jak niemieckie schiess! to angielskie shoot! strzelać, a niemieckie heiss to angielskie hot gorący, gorąco), był, jak nazwa wskazuje, wielką (great), wartościową (worthy) srebrną monetą, której siła nabywcza jednak z czasem tak bardzo upadła, że współcześnie grosz kojarzy się wyłącznie z drobnymi pieniędzmi. Nazwę monety o małej wartości utrzymano w Polsce (gdzie monety o większej wartości nazwano złotymi – ang. gold – monetami na wzór holenderskich guldenów) i – do niedawna – w Austrii.
W osiemnastym wieku nazwę taler w nieco zmienionym brzmieniu i pisowni jako dollar (zwrócimy uwagę na podwojoną literę l) przyjęli na określenie swej waluty zbuntowani koloniści amerykańscy, którzy i w ten sposób zapragnęli zaznaczyć swoją odrębność od kraju, z którego się wywodzili.
Groszami wobec dolara są cents centy, czyli setne (zauważmy zbieżność cent – setn-y) części dolara (por. centimetre centymetr, czyli setna część metra, per cent procent, czyli setna część czegokolwiek i century stulecie); nazwę tę dla swoich groszy przyjęła również Unia Europejska.